ميرزا حسين خان
16
خاطرات ديوان بيگى ( فارسى )
ميرزا حسين ابتدا به مرحوم ميرزا يوسف مستوفى الممالك نزديك شد . پس از آن مدتى را با فخر الملك اردلان گذرانيد و سپس با وكيل السلطنه ( صاحب جمع ) برادر اتابك مربوط شد و با پسران اتابك حشر و نشر پيدا كرد و از اين طريق در دستگاه امين السلطان به خدمت در آمد و در سفرها ( از جمله سفر اجبارى اتابك به قم ) همراه اتابك بود . همچنين در بعضى سفرهاى شاه جزو اردو مىبوده است « 1 » . نسخهء خاطرات ميرزا حسين در دست فرزندش آقا خان بود . ايشان اصل نسخه را به من مرحمت كرد تا در فرهنگ ايرانزمين به چاپ برسانم . تا زنده بود آن نيت عملى نشد . خوشبختانه اكنون بدين صورت منفرد در اختيار علاقهمندان به تاريخ دورهء قاجار قرار مىگيرد . يكى از فرزندان ميرزا حسين ، آقا خان نام داشت . او بعدها نام جد خود رضا على را اختيار كرد و در ميان رجال معاصر بدين نام شهرت داشت . تولد او 20 ذيقعدهء 1310 در تهران بود . ايشان دورهء مدرسهء علوم سياسى را به پايان رسانيد و سپس به عضويت وزارت امور خارجه درآمد ( 1330 ق ) « 2 » . در دورههاى پنجم و ششم و هفتم سمت نمايندگى مجلس داشت ( عجب است كه از شهرهاى بلوچستان نه از كردستان ) و پس از آن سمت استاندارى از جمله خوزستان ( 1321 ) يافت . آخرين كار ايشان سناتورى بود ، و در جريان ملى شدن صنعت نفت به عضويت هيأت مختلط
--> - فرامين مربوط به آن مرحوم در فرهنگ ايران زمين ، جلد بيستم ( 1353 ) به چاپ رسيده است . من همراه آن نوشته ، فرامين را استنساخ و چاپ كردم كه در بخش چهارم همين كتاب تجديد چاپ شده است . ( 1 ) . ميرزا حسين داراى دو پسر بود : يكى رضا على ( آقا خان ) و او يك دختر ( عشرت ) داشت كه با نعمت اللّه مين باشيان ازدواج كرد . ديگرى على پرورش است و دختر او ليلى پرورش مادر فرخ درخشانى است . ميرزا حسين دخترى هم به نام اختر الدوله داشته است . ( 2 ) . طبق دفتر تعرفهء احوال اعضاى وزارت خارجه تنظيمى در 1332 سمتهاى او تا آن زمان عبارت بود از آتاشگى ادارهء دول غير همجوار - سپس در ادارهء انگليس و بعد در ادارهء محاكمات و منشىگرى در ادارهء تحريرات روس ( رجال وزارت امور خارجه ، به كوشش ايرج افشار ، تهران ، انتشارات اساطير ، 1365 ، ص 141 ) .